चिन मेइ

यो वर्ष चीनको शिनजियाङ उइगुर स्वायत्त क्षेत्र स्थापना भएको ७० औँ वार्षिकोत्सव हो। अद्भुत प्राकृतिक दृश्यावली बाहेक, शिनजियाङसँग यसको बहुसांस्कृतिक इतिहास र जीवन्त वर्तमानलाई झल्काउने समृद्ध लोककथाहरूको धरोहर छ। यी कथाहरू केवल विगतका प्रतिध्वनि मात्र होइनन्यी–अझै पनि मानिसहरूको जीवनशैलीलाई प्रभावित गर्छन्, समुदायहरूलाई जोड्छन् र नयाँ पुस्तालाई मोहित गर्छन्।

चीनको उत्तरपश्चिम शिनजियाङमा रहेको बोस्टेन तालको जलभूमि। यो महत्वपूर्ण पारिस्थितिकी तन्त्र विशाल आपसमा जडित जलमार्ग र हरियाली जलवनस्पतिद्वारा विशेषता प्राप्त जैविक विविधताको आश्रयस्थल हो। फोटोःभीसीजी

आफान्ती: लोककथादेखि बौद्धिक सम्पत्तिसम्म

शिनजियाङका लोककथाहरूको कुरा गर्दा एउटा नाम विशेष रूपमा चम्किन्छ: आफान्ती। प्राचीन सिल्क रोडमा आफ्नो चतुर बुद्धिका लागि परिचित आफान्ती हास्य, ज्ञान, र न्यायको भावना embody गर्छन्। तर उनी केवल एक दन्त्य कथा पात्र मात्र होइनन्उ–नी एक जीवित सांस्कृतिक प्रतीक बनेका छन्। सन् २०१४ मा, आफान्ती कथाहरू चीनको राष्ट्रिय अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा मान्यता प्राप्त भयो, जसले तिनको साहित्यिक धरोहरको स्थानलाई सुदृढ गर्‍यो। आज, शिनजियाङका हरेक कुनामा उनको उपस्थिति महसुस गर्न सकिन्छ।

शिनजियाङ अन्तर्राष्ट्रिय ग्रान्ड बजारमा रहेको “आफान्ती नाङ आँगन” अगाडि आफान्ती र उनको गधाको सजावटी मूर्ति उभिएको छ।फोटोःभीसीजी

उरुम्चीमा अवस्थित शिनजियाङ अन्तर्राष्ट्रिय ग्रान्ड बजार आफान्ती–थीममा आधारित मूर्तिहरू र आकर्षक गतिविधिहरूले भरिपूर्ण छ, जसमा रेस्टुरेन्ट, क्याफेदेखि लिएर सांस्कृतिक सामान बेच्ने पसलसम्म समावेश छन्। भौतिक स्थानहरू बाहेक, आफान्तीका कथाहरू एनिमेसन, सङ्गीत नाटक, र सामाजिक सञ्जालमा साझेदारी गरिएका छोटा भिडियोहरूमार्फत नयाँ दर्शक र युवा पुस्तासम्म पुगेका छन्। स्थानीय सरकार र उद्यमीहरूले पर्यटन र सिर्जनात्मक उद्योगलाई प्रवर्द्धन गर्न आफान्तीको स्थायी आकर्षणलाई उपयोग गरिरहेका छन्, जसले लोककथाहरू कसरी शक्तिशाली बौद्धिक सम्पत्ति (IP) मा परिणत हुन सक्छन् भन्ने देखाउँछ।

बोस्टेन ताल: भूमिद्वारा आकारिएका कथाहरू

शिनजियाङको विविध भौगोलिक स्वरूपले लामो समयदेखि यहाँको कथन परम्परालाई आकार दिएको छ। यो क्षेत्र तीन प्रमुख हिमाल–शृङ्खला–अल्ताई, कुनलुन र तियानशान– दुई विशाल बेसिन–तारिम र जुंग्गर–द्वारा घेरीएको छ। प्रत्येक भू–दृश्यले आफ्ना अनौठा कथा परम्पराहरू जन्माएको छ, उच्च भू–भागका दन्त्यकथादेखि लिएर मरुभूमिका लोककथासम्म।
एक उल्लेखनीय उदाहरण हो बोस्टेन ताल–यसको नाम उइगुर भाषामा “ओएसिस” भन्ने अर्थ दिन्छ, र यो चीनको सबैभन्दा ठूलो भू–अन्तरिक मीठोपानी ताल हो। धेरै स्थानीय कथाहरूले यस तालको उत्पत्तिबारे व्याख्या गर्छन्। एउटा लोकप्रिय कथामा भनिन्छ, ताल वरपरको क्षेत्र दीर्घकालीन खडेरीले पीडित थियो। स्वर्गीय सम्राटले वर्षा ल्याउनका लागि ड्रागन राजा र रानीलाई पठाए, र अन्ततः उनीहरू तालमै बसाइँ सरेर यसका संरक्षक बने। यी कथाहरूले स्थानीय बासिन्दाले आफूलाई जीवन दिने ओएसिसप्रति कसरी लामो समयदेखि बुझ्दै आएका छन्, आदर गर्दै आएका छन्, र निर्भर हुँदै आएका छन् भन्ने प्रकट गर्छन्।

आज बोस्टेन ताल केवल पारिस्थितिकीको धरोहर मात्र होइन, यो आर्थिक रूपमा पनि समृद्ध केन्द्र बनेको छ। एक जलभूमि पार्कको रूपमा, यसले बसाइँसराइ गर्ने चराहरूका लागि महत्वपूर्ण विश्रामस्थल प्रदान गर्छ, जबकि यसको समृद्ध मत्स्य संसाधनहरूले शिनजियाङको सबैभन्दा ठूलो माछापालन उद्योगलाई समर्थन गर्छ। तालको संरक्षण प्रयासहरू यसको कथाहरूमा समेटिएको प्राचीन बुद्धिको आधुनिक रूप प्रस्तुत गर्छन्—स्मरण गराउँदै कि दिगोपन सांस्कृतिक मात्र होइन, व्यावहारिक दृष्टिले पनि अनिवार्य छ।

डोम्ब्रा: शिनजियाङका जीवित स्वरहरू

शिनजियाङ संगीतको भूमि हो, र यहाँका बाजाहरूले प्रायः तिनीहरूले निकाल्ने सुरझैं जीवन्त कथाहरू बोकेका हुन्छन्। सबैभन्दा प्रियमध्ये एक हो डोम्ब्रा, दुई स्ट्रिङ्ग भएको ल्यूट, जुन काजाक संस्कृतिमा केन्द्रीय भूमिका खेल्छ। यसको संगीतले विशाल घासबारी, सामुदायिक भावना, र क्षेत्रको खानाबदर सांस्कृतिक धरोहरलाई सम्झाउँछ।
डोम्ब्राको उत्पत्तिबारेका कथाहरू प्रायः प्रेम, साहस, र न्यायका विषयवस्तुमा केन्द्रित हुन्छन्। एउटा कथामा भनिन्छ, एक युवा गोठालाले आफ्नो प्रेमिका प्रति आफ्नो तृष्णा व्यक्त गर्न डोम्ब्राको प्रयोग गरेको थियो, भने अर्को कथाले एक वृद्ध व्यक्तिले डोम्ब्रामा संगीत रचना गरेर मानिसहरूलाई विपत्तिको सामना गर्न एकजुट गरेको वर्णन गर्छ।

यी कथाहरू केवल विगतमा सीमित छैनन्। आज डोम्ब्रा अझै पनि उत्सव, पर्व, र दैनिक जीवनको अनिवार्य हिस्सा बनेको छ। यसको लयले नृत्य, विवाह, र कथावाचन सत्रसँग मेल खाइरहन्छ, साझा सांस्कृतिक अभिव्यक्तिहरूमार्फत पुस्ताहरूलाई जोड्दै।

हजारौँ वर्षदेखि शिनजियाङका लोककथाहरू जहिले जस्तो जीवन्त रहिरहेकाछन्। यी कथाहरू बजारहरूमा साझा गरिन्छन्, कक्षामा सिकाइन्छन्, पर्वहरूमा मनाइन्छन्, र नयाँ मिडिया रूपहरूमा रूपान्तरण गरिन्छन्। आफान्तीजस्ता पात्रहरू, बोस्टेन ताल जस्ता भू–दृश्यहरू, र डोम्ब्रा संगीत जस्ता परम्पराहरू मार्फत यी कथाहरू शिनजियाङको सांस्कृतिक विविधता र स्थायी आत्मालाई बुझ्नको लागि जीवंत झ्याल प्रस्तुत गर्छन्।

शिनजियाङका घासबारीमा घोडामा चढेर एक काजाक गोठालाले डोम्ब्रा बजाउँदै। फोटोःभीसीजी

लेखक: चिन मेइ सीजीटीएन की पत्रकार हुनुहुन्छ ।