खुमकान्त अर्याल
मानिसकाे जन्मपछि मृत्यु पर्यन्त धेरै परिश्रम गर्नु पर्ने , राेगव्याध,भाेक अनेक प्रकारका दुर्घटना, वुढ्याई,चिन्ता अवशाद र कष्ट व्यहाेर्न पर्ने भएकाे हुदा जीवन दुःख हाे भन्ने गरिन्छ । यतिका दुःखका वावजुद पनि वीच वीचमा फाट्फुट्ट सुखका झलकहरू पनि जीवनमा अाइरहेका हुन्छन तर त्यस सुखानुभूतिलाई संगाल्न वा लम्व्याउन भने सक्दैनाै हामीले । शरीरले व्यहाेर्ने दुःखलाई अाफ्नाे दुःख मानीरहेका हुन्छाैं तर याे हाम्राे शरीर हाम्राे अाफ्नाे मात्र पेवा नभएर प्रकृितकाे सम्पत्ति पनि हाे भनेर वुझ्ने प्रयास गरियाे भने र हाम्राे शरीर भित्रका स्वचालित कृयाहरू र वरिपरीका प्राकृतिक कृयाकलापहरूलाई ध्यान दिएर हेर्न सकियाे भने जीवन सम्वन्धकाे दुःखी मान्यता सायद वलदलिन सक्ने छ ।
गर्मीयामकाे एक दिन दिउँसकाे कुरा हाे एक खुला मन्दीरकाे माथिल्लाे पेटीमा सितलमा एकजना वयस्क मानिस िनदार्इ रहेका िथए र त्यही मन्दीरकाे तल्लाे पटाँगीनीकाे छाँयामा एक छाडा कुकूर पनि मस्त संग निदाइर्हेकाे थियाे । दुवै प्राणीहरू गहिराे निद्रामा लामाे लामाे स्वास लिइरहेका थिए । कुकूरकाे शरीरमा स्वास प्रश्वास चल्दा जसरी उसकाे पेट तलमाथि भैरहेकाे थियाे त्यसरी नै संगै निदार्इ रहेका ती मानिसले स्वास लिदा नाभी नेरकाे पेट माथि उचालिने र स्वास फ्याक्दा पेट सुक्ने कृया जारी थियाे । श्वासप्रश्वासकाे याे प्रकृयामा उनीहरूकाे चेस्टा थिएन, पुरै प्रकृतिकाे अफ्नै सकृयतामा दुवैकाे स्वास फेराउने काम भैरहेकाे प्रष्टै वुझ्न सकिन्थ्याे । मानाै यी दुवै प्राणीले अाफ्ना वुद्दि र चेष्टा्लार्इ स्थगित गर्दै अाँफुलार्इ प्रकृतिकाे काखमा सुिम्पएका थिए । दुवैलार्इ सास फेराएर जीवित राख्ने काम प्रकृतिले गर्दै थियाे तव शरीर हाम्राे मात्र पेवा नभएर प््रकृतिकाे पनि सम्पत्ति हाे भन्ने तँहा देखिर्इ रहेका थियाे । तँहा प्रकृतिले मानिस र पशुलार्इ भेद गर्दैन भन्ने पनि देखिइरहेकाे थियाे । सास हाम्राे वुद्दि र चेस्टाले फेर्ने भए निदाएपछि हामी मरिसकेका हुन्थ्याै । विउँझदा पनि सासफेर्ने कुरामा हाम्राे सजगता रहदैन यसर्थ शरीर हाम्राे भनिएता पनि हाम्राे शरीरमा प्रकृितकाे सतत कृया जारी भैरहेकाे हुन्छ हर क्षण । हाम्राे िचन्तन अन्तै भैरहदा हामीले खाएकाे खाना पचाउन हाेस वा यसबाट रगत ,वाेसाे, मासु ,वीर्य, हाड, र मज्जा वनाउने काम र शरीर भरी रगत,शक्ति तथा वायु पुर्याउने काम पनि चलिरहेकै हुन्छ । हाम्राे अाफ्नाे स्वयंकाे जन्ममा पनि हाम्राे िनर्णय र वुद्दि समावेश छैन र शरीरकाे वृद्दि वुढ्यार्इ र मृत्यु पनि उही प्रकृतिकाे इशारामा भैरहेकाे हुन्छ । यी सवै जीवनचक्रकाे चाखलाग्दाे कृयाहरूलार्इ गम्भीर भएर मनन गर्दा शरीरलार्इ हाम्राे अाफ्नाे मात्र नभनेर प्रकृतिकाे पनि सम्पत्ति हाे र शरीरमा हुने दुःख पनि हाम्राे मात्र नभएर प्रकृतिकाे पनि हाेभनेर वुझ्न पर्ने हुन्छ ।
पृथ्वीका अरू जनावरहरू संग वाैद्दिक क्षमता छैन, मानिसलार्इ वुद्दिकाे उपहार पनि िदएकाे छ प्रकृितले । त्यही वाैद्दिक क्षमताले िवज्ञान, प्रविधी, तथा कलाकाे विकास गर्दै प्रकृतिका तमाम सम्पदाहरूलार्इ अाफ्ना सुख सुविधाका लागि उपयाेग गर्ने अवसर छ हामीलार्इ । वरिपरीकाे अावज सुन्न हाेस वा खाद्य पदार्थकाे स्वादलिन वा वाह्य वस्तु तथा अवस्थाकाे जानकारी िलनहाेस वा प्रकृितकाे सुन्दरताकाे दर्शन गर्न जे जे चाहिन्थ्याे ती ज्ञान इ्न्द्रियहहरू प्राप्त छ हामीलार्इ त्यसैले मानिसकाे जीवनलार्इ दुख भन्नु भन्दा वर्दान भन्न सकिएला । हामी अाँफै अलि वैगुनी पनि छाै, हामीले गर्ने ससाना कामकाे जसलिन कति अातूर हुन्छाै अझ राजनीतिमा लाग्नेकाे त कुरै छाडाैं , तर जसकाे माैजुदगी नै काफी छ, जसकाे उपस्थितिमा मात्रै हामी जीवित भएर कर्म गर्ने हैसियत राख्छाैं, यस्ताे प्रकृतिलार्इ थाेरै धन्यवाद िदन पनि िवर्सिरहका हुन्छाैं
। मन र वाह्य इन्द्रियहरू वाह्य जगतकाे अाशक्तिमा लाग्दा यी कृत्यहरूका वारे वेखवर भएता पनि शरीरकाे भित्री तन्तुहरूले भने श्वास प्रश्वासकाे अानन्द िलइरहेका चाँही हुन्छन ।
नाकबाट लिइएकाे सास वग्दै वग्दै नाभीकेन्द्र सम्म पुग्दा ,शरीर भित्रका सवै तन्तुहरूमा एक प्रकारकाे खुसीकाे कम्पन र नृत्य घटित भैरहकाे हुन्छ, कृष्णकाे अागमन पछि माझमा राखेर गाेपिनीहरूले झुकेर नृत्य गरेझै । प्राणवायु वगेर जव सवै जीवकाेषहरू पाेषित हुन्छन,जव पाचन कृया सकृय भैरहेकाे हुन्छ जव सवै नशाहरूमा रगत दाैडीरहेका हुन्छन यी सवैकाे एकमुष्ठ अावज हाम्राे शरीर िभत्र संगीतकाे रूपमा गुन्जीरहेकाे हुन्छ । तसर्थ शरीरमा हरदम घटित भैरहने यी प्राकृतिक कृत्यहरूका प्रति पनि अन्तर्मुखी हुन सक्ने हाे भने जीवन दुःख हाेइन वर्दान संगीत र नृत्यमय हुनेछ ।