दिनेश गौतम÷ सुरेन्द्र काफ्ले
काठमाडौं,२१ फागुन– ‘जसरी खेलको बीचमा राम्रो खेलाडीले मैदान छाड्दैन । त्यसैगरी भर्खर जागृत हुँदै गरेको सपनालाई अलपत्र पारेर म पनि अलप हुन्न । भनिन्छ नि, आशाको दियो बलिरह्यो भने शान्ति, प्रेम र विश्वासको जग मजबुत तुल्याउन सकिन्छ । कुनै समय मुर्छित रहेका हाम्रा सपनालाई सबै मिलेर जगाऔं । म पुनः आग्रह गर्छु– मेरो स्वास्थ्यलाई लिएर यहाँहरू ढुक्क हुनुहोस् ।’ मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नुअघि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले बालुवाटारबाट भिडियो सन्देश जारी गर्दै यिनै अभिव्यक्ति दिनुभएको थियो ।
दोस्रो पटक मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि ६९ वर्षीय ओली झन् सक्रिय देखिनुभएको छ । स्वदेशमै मिर्गौला प्रत्यारोपण गराउनुभएका मुलुकका कार्यकारी प्रमुखको सक्रियता र आत्मविश्वास देखेर उपचारमा संलग्न चिकित्सक पनि चकित छन् ।
सामान्यतयाः मानिसको शरीरमा एउटा वा दुईवटा मिर्गौला हुन्छ । तर, प्रधानमन्त्री ओलीको शरीरमा चारवटा मिर्गौला छन् । ती मिर्गौलामध्ये एउटा मिर्गौलाले मज्जासँग काम गरिरहेको छ । त्यही प्रत्यारोपित मिर्गौलाको भरमा उहाँ सक्रिय हुनुहुन्छ । रोग र राजनीतिक संघर्ष झेल्दै आउनुभएका उहाँ फुर्तिलो देखिनुहुन्छ ।
एक वर्षअघि आजकै दिन (फागुन २१) उहाँको मिर्गौला प्रत्यारोपण गरिएको थियो । भान्जी नाता पर्ने ३२ वर्षीया समीक्षा संग्रौलाले मिर्गौला दान गर्नुभएको थियो । उहाँको शरीरमा गरिएको यो दोस्रो प्रत्यारोपण हो । त्यसको १२ वर्षअघि दुवै मिर्गौलाले काम गर्न छाडेपछि ओलीले नयाँदिल्लीस्थित इन्द्रप्रस्थ अस्पतालमा मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नुभएको थियो ।
मुलुककै सरकारी अस्पतालमा मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्ने प्रधानमन्त्री ओली पहिलो अतिविशिष्ट व्यक्ति हुनुहन्थ्यो । ‘उहाँको अनुहारमा कान्ति फर्किएको छ । मनोबल उच्च देखिन्छ । ऊर्जा झन् बढेको छ’, मिर्गौला प्रत्यारोपणमा संलग्न त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालका युरोलोजी तथा मिर्गौला प्रत्यारोपण विभागका प्रमुख प्राडा उत्तमकुमार शर्मा भन्नुहुन्छ, ‘उहाँको स्वस्थता देखेर सन्तुष्ट छु । उहाँको दिनचर्या हेर्दा अचम्म लाग्छ ।’
नियमित औषधि सेवन, सामान्य व्यायाम दिनहुँ गर्ने र स्वस्थकर खानपानमा ध्यान दिएका कारण सक्रिय जीवन बिताउन सफल भएको प्रधानमन्त्री ओलीकी निजी चिकित्सक एवं वरिष्ठ मिर्गौला रोग विशेषज्ञ प्राडा दिव्या सिंह शाह बताउनुहुन्छ ।
२०३२ सालतिर जेलमा पर्दा उहाँ अल्सरले थलिनुभएको थियो । ४ फागुन २०७६ मा गृहजिल्ला झापामा आयोजित एक कार्यक्रममा उहाँले भन्नुभएको थियो, ‘मेरो पेट चार पटक चिरिएको छ । केही अंग काटिएको, फालिएको र फेरिएको छ ।’
रोेगसँग लड्दै आएका उहाँलाई प्रत्यारोपण गर्नुअघि अचानक एपेन्डिसाइटिस फुट्यो । त्यो शरीरमा फैलिएको थियो । उहाँ भेन्टिलेटरमा हुनुहन्थ्यो । चिकित्सकहरूका अनुसार उहाँ बल्लबल्ल बाँचनुभएको थियो । ‘एपेन्डिसाइटिस फुटेर गरिएको शल्यक्रिया रिकभर भएलगत्तै मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नुपर्यो । विभिन्न खालका स्वास्थ्य चुनौती झेलेर आउनुभएको छ’, प्राडा शर्माले भन्नुभयो, ‘मिर्गौला प्रत्यारोपणका लागि विदेश जान सक्नुहुन्थ्यो । तर, हामी (नेपाली चिकित्सक र स्वदेशको अस्पताल) माथि विश्वास गरेर शिक्षण अस्पतालमा प्रत्यारोपण गर्नुभयो । स्वास्थ्यकर्मीलाई उत्साहित गराउनुभयो । स्वदेशमै प्रत्यारोपण गरेर उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभयो ।’
सानोतिनो स्वास्थ्य समस्या आउनेबित्तिकै विदेश कुदिहाल्ने प्रवृत्ति रहेकामा प्रधानमन्त्री ओलीले स्वदेशमै प्रत्यारोपण गर्दा सकारात्मक सन्देश प्रवाह भएको डा. शर्माले बताउनुभयो ।
दैनिक गतिविधि नियालिरहेकी वरिष्ठ मिर्गौला रोग विशेषज्ञ प्राडा शाह भन्नुहुन्छ, ‘बिहानपख सामान्य हिँडडुल गर्नुहुन्छ । मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि उहाँको स्वास्थ्य अवस्था ठीक छ ।’ प्रत्यारोपित मिर्गौलाका लागि उहाँले नियमित औषधि सेवन गर्नुहुन्छ । त्यसले राम्रोसँग काम गरिरहेको र कुनै संक्रमण नभएको प्राडा शर्मा बताउनुहुन्छ ।

मिर्गौला फेल हुँदा रक्तचापको समस्या देखापर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् । ओलीलाई अहिले उच्च रक्तचाप (ब्लड प्रेसर) को समस्यासमेत नरहेको डा. शाहले जानकारी दिनुभयो । ‘अहिले रक्तचापको औषधि पनि सेवन गर्नुपरेको छैन’, उहाँले भन्नुभयो ।
प्रधानमन्त्री ओलीको प्रत्यारोपित मिर्गौलाले काम गर्न छाड्दै गएपछि दुई विकल्प मात्र बाँकी थिए । डायलाइसिस वा प्रत्यारोपण । ‘डायलाइसिसले विकार वस्तुलाई मात्र बाहिर निकाल्छ’, डा. शाहले भन्नुभयो, ‘प्रत्यारोपणमा प्राकृतिक मिर्गौला नै राखिने भएकाले काम गर्न सहज हुन्छ । मिर्गौलाले शरीरको विकार तत्व फाल्ने मात्र होइन । रगत बनाउने काम पनि गर्छ । रातो रक्तकणहरू बनाउन पनि मद्दत गर्छ ।’
त्रिभुवन विश्वविद्यालय, शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जमा प्रधानमन्त्री ओलीको मिर्गौला प्रत्यारोपण गरिएको थियो । वरिष्ठ मिर्गौला रोग विशेषज्ञ डा. शाहले सुझाव दिँदै भन्नुभयो, ‘सतर्कता अपनाउनुपर्छ । आराम पनि गर्नुपर्छ ।’
सक्रियता झन् बढ्यो
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले महिनाअघि खेदो खन्नेलाई पेल्ने गरी भन्नुभएको थियो, ‘मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि मेरा त जुँगा पनि काला हुँदै गएका छन् ।’ अर्थात्, आशय थियो, ‘थला पर्छ भन्ने सोच्नुभएको छ भने, नसोच्नुस् ।’
बाह्र वर्षअघि प्रत्यारोपण गरिएको मिर्गौलाले क्रमशः काम गर्न छाड्दै थियो । स्वास्थ्यमा घच्याकघुचुक समस्या बढिरहेको थियो । त्यही अनुपातमा ओली प्रथम अध्यक्ष रहेको नेकपामा कचरपचर बढ्दो थियो ।
दलभित्र राजनीतिक घेराबन्दीमा पारिएकै बेला ठीक एक वर्षअघि अर्थात् ०७६ फागुन २१ गते प्रधानमन्त्री ओलीले स्वदेशमै हिम्मतसाथ मिर्गौलाको दोस्रो पत्यारोपण गराउनुभयो । नेपालमै दोस्रो प्रत्यारोपण हुनेमा धेरैलाई विश्वास थिएन । तर, प्रधानमन्त्रीले स्वदेशी अस्पताल र नेपाली डाक्टरमाथि ठूलो भरोसा गर्नुभएको थियो ।
‘अरू बिरामीलाई डाक्टरले मनोबल बढाउन काउन्सिलिङ गर्नुपर्छ’, प्रत्यारोपण टोलीमा सरिक एक चिकित्सक सम्झन्छन्, ‘प्रधानमन्त्रीज्यू त हामी डाक्टरलाई पो नडराउनुहोस्, मलाई केही हुँदैन भनेर काउन्सिलिङ गर्नुहुन्थ्यो ।’
प्रत्यारोपणसँगै उहाँको स्वास्थ्य अवस्थामा अद्भूत परिवर्तन भयो । राजनीतिमा सक्रिय हुन सक्नुहुन्न भन्ने आम सोच उल्टो सावित भयो । उहाँको राजनीतिक सक्रियता मात्र बढेन, धपेडीसमेत बढ्यो । उहाँको स्वास्थ्य अवस्थामा आएको परिवर्तनसँगै देशको राजनीतिक कोर्समा समेत प्रभाव पर्यो ।
त्यसो त एमालेको अघिल्लो महाधिवेशनताका उहाँ केही शिथिल र गलनुभएको थियो । ‘बिरामीलाई अध्यक्ष बनाउन हुँदैन’ भन्ने प्रचारबाजी निकै भयो । त्यही अवस्थामा ओलीले अध्यक्ष जित्नुभयो । त्यसपछि उहाँकै नेतृत्वमा स्थानीय तह निर्वाचनमा तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्र र कांग्रेस मिल्दा पनि एमाले पहिलो पार्टी भएको थियो । संसदीय निर्वाचनमा भने माओवादी केन्द्रसँग सहकार्य र पछि एकीकरणसमेत भयो । ओलीको नेतृत्वमा करिब दुई तिहाइको सरकार बन्यो ।
बिरामी छु भनेर ओली कहिल्यै झोक्राउनुभएन । बरु झन् सक्रियता बढाउँदै लानुभयो । दोस्रो मिर्गौला प्रत्यारोपणसँगै सुगौली सन्धिको २ सय ४ वर्षमा पहिलो पटक लिम्पियाधुरासहितको नक्सा जारी भयो । यसमा सबै राजनीतिक दल, आम नागरिकको अद्भूतपूर्ण ऐक्यबद्धता रह्यो । यही कारण भारतसँग संवादहीनताको अवस्था आयो । पार्टीमा उहाँको राजीनामा मागियो । दुवै विषयको ओलीले कडा मुकाबिला गर्नुभयो ।
दोस्रो मिर्गौला प्रत्यारोपणले उहाँलाई थप ऊर्जा प्रदान गर्यो । उहाँको सक्रियता र प्रभाव बढ्न थालेपछि आलोचना उत्तिकै हुन थाल्यो । पार्टीमा उहाँविरुद्ध अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले आरोपपत्र ल्याउनुभयो । ओली यति शक्तिशाली भएर अघि बढ्नुभयो कि, कतिपयले तानाशाही बनेको आरोप लगाए । पार्टीमा खिचातानी बढ्दै गएपछि पुस ५ मा उहाँले संसद् भंग गर्नुभयो । त्यसपछि पार्टीका दुवै खेमाबीच राजनीतिक शक्ति प्रदर्शनको होड चल्यो । ओली देश दौडाहामा दैनिकजसो निस्किनुभयो ।
पछिल्लो दुई महिना उहाँको सक्रियता स्वस्थ व्यक्तिको भन्दा बढी देखिएको छ । पूर्वाधार, पुल, सडक, औद्योगिक क्षेत्रको उद्घाटन, शिलान्यासमा पनि ओली आफैँ पुग्नुभएको छ । उहाँको देश दौहाडा अहिले भ्याइनभ्याइ छ । उहाँले आराम गरेको पटक्कै देखिँदैन ।
यसबीच उहाँको स्वास्थ्य अवस्थामा कुनै समस्या आएको सुनिएको छैन । सर्वोच्च अदालतले प्रतिनिधिसभा विघटनको निर्णय बदर गरिदिए पनि अलिकति पनि कमजोर प्रस्तुति गरेको देखिएको छैन । आत्मविश्वासकै कारण ओली रोगलाई जितेर यति धेरै क्रियाशील भएको पाइन्छ ।
त्यसमाथि अर्को ऐतिहासिक काम भएको छ– नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको प्रतिबन्धित दललाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याई मूलधारमा समाहित गराउने । बिरामी छु भनेर बसेको भए यी कुनै सम्भव हुँदैन थिए । स्रोत अन्नपूर्ण पोष्ट